یادداشت تحلیلی:

به قلم مهرداد ناصری کریموند
پژوهشگر و تحلیلگر مسائل توسعه منطقه‌ای

اندیکا، شهرستانی با ظرفیت‌های عظیم در تولید، انرژی و گردشگری، سال‌هاست در سایه بی‌توجهی و توسعه ناعادلانه قرار گرفته است. منطقه‌ای که هم‌زمان میزبان سدهای بزرگ و منابع تولید انرژی کشور است، اما مردمانش با محرومیت، کمبود زیرساخت و مهاجرت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این در حالی است که اندیکا می‌تواند با نگاه توسعه‌محور و سرمایه‌گذاری هدفمند، به یکی از کانون‌های رشد اقتصادی و فرهنگی جنوب‌غرب کشور بدل شود.

اندیکا نامی آشنا در نقشه منابع تولید و انرژی کشور است، اما در عمل یکی از مغفول‌مانده‌ترین شهرستان‌های استان خوزستان به شمار می‌رود. منطقه‌ای با پراکندگی وسیع جغرافیایی، بافت غالب روستایی و عشایری و مردمانی که بخش عمده معیشت خود را از کشاورزی و دامداری سنتی و پرزحمت تأمین می‌کنند.

این شهرستان سهمی قابل‌توجه در تولید گوشت قرمز استان و حتی کشور دارد، اما توسعه ناعادلانه سبب شده نقش کلیدی آن هرگز به بهبود سطح زندگی ساکنان منجر نشود.

در کنار ظرفیت‌های تولیدی، اندیکا به لحاظ موقعیت طبیعی، جغرافیایی و تاریخی، یکی از مستعدترین مناطق استان خوزستان برای توسعه گردشگری است؛ ظرفیتی که سال‌هاست نادیده گرفته شده و عملاً به حال خود رها شده است.

وجود امام‌زاده‌ها و اماکن مذهبی، سنگ‌تراشی‌ها و گوردخمه‌های تاریخی، خانه‌های قدیمی ایل‌خانی، آبشارهای طبیعی، چشم‌اندازهای بکر کوهستانی و تنوع اقلیمی کم‌نظیر، این شهرستان را به مجموعه‌ای منحصربه‌فرد از جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی و تاریخی تبدیل کرده است. اندیکا جایی است که می‌توان از جزیره زیبای کوشک تا سپیدی برف ارتفاعات کوه تاراز را در فاصله‌ای کوتاه تجربه کرد؛ ظرفیتی که در بسیاری از مناطق گردشگرپذیر کشور به‌عنوان یک مزیت راهبردی شناخته می‌شود.
با این حال، گردشگری در اندیکا نه‌تنها توسعه نیافته، بلکه حتی در سطح برنامه‌ریزی نیز جدی گرفته نشده است. نبود راه‌های ایمن و استاندارد، قرار گرفتن شهرستان در وضعیت «اتوبوس ممنوع»، فقدان زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی، نبود برند گردشگری مشخص و غیبت سرمایه‌گذاری هدفمند، عملاً اندیکا را از نقشه گردشگری استان و کشور حذف کرده است.
این در حالی است که توسعه گردشگری می‌تواند کم‌هزینه‌ترین، پایدارترین و مردمی‌ترین مسیر توسعه برای شهرستانی با بافت روستایی و عشایری مانند اندیکا باشد.

تناقض انرژی؛ تولید برای کشور، محرومیت برای مردم
اندیکا میزبان دو سد بزرگ آبی و نیروگاهی و یکی از قطب‌های تولید انرژی کشور است، اما هم‌زمان بسیاری از روستاهای آن با بحران بی‌آبی، ناپایداری برق و کمبود زیرساخت‌های اولیه روبه‌رو هستند. این تناقض، پرسشی جدی درباره عدالت منطقه‌ای و جغرافیایی منافع توسعه مطرح می‌کند.
نبود مراکز درمانی مجهز، کمبود پزشکان متخصص و ضعف خدمات سلامت در مناطق روستایی و عشایری، کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده و مهاجرت را تشدید کرده است؛ مهاجرتی که اگر ادامه یابد، نه‌تنها جمعیت، بلکه هویت، فرهنگ و بنیان‌های تولیدی شهرستان را تهدید می‌کند‌.
تداوم این وضعیت پیامدی روشن دارد: تشدید مهاجرت، تخلیه جمعیتی و از دست رفتن سرمایه انسانی. در مقابل، نگاه توسعه‌محور و تصمیم‌گیری در مقیاس ملی می‌تواند اندیکا را به الگویی موفق از پیوند تولید، انرژی و گردشگری تبدیل کند. گردشگری در اندیکا یک گزینه لوکس نیست؛ بلکه ضرورتی اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی برای ماندگاری جمعیت و حفظ تولید است.
اندیکا حاشیه‌نشین توسعه نیست؛ اندیکا در حاشیه تصمیم‌گیری مانده است. اگر اراده‌ای جدی برای فعال‌سازی ظرفیت‌های گردشگری این شهرستان شکل بگیرد، اندیکا می‌تواند به یکی از کانون‌های رشد اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی استان خوزستان و جنوب‌غرب کشور تبدیل شود؛ فرصتی که نادیده‌گرفتن آن، هزینه‌ای به‌مراتب سنگین‌تر از سرمایه‌گذاری برای توسعه خواهد داشت.