صدیقه یوسف نعنایی روز شنبه در گفت‌ وگو رسانه ای بر ضرورت حفاظت فوری و سیستماتیک از این عرصه‌ها به‌عنوان بانک‌های زنده و پویای ژنتیکی تاکید کرد.

وی افزود: حفاظت از ذخیره‌گاه‌های جنگلی، برای حفظ تنوع زیستی (در سطوح گیاهی، جانوری و ژنتیکی)، تضمین پایداری اکوسیستم‌ها و تعادل زیست‌کره، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.

این محقق با بیان اینکه ذخیره‌گاه‌های جنگلی و لزوم تدوین برنامه‌ریزی صحیح و اثربخش برای ارتقای کمی و کیفی آنها، از جمله موضوعات محوری چند دهه اخیر است، گفت: اهمیت این مساله از یک سو به دلیل حفظ تنوع زیستی و از سوی دیگر برای پیشگیری از انقراض گونه‌های مهم گیاهی و جانوری تحت‌ تاثیر فعالیت‌های غیرمسوولانه انسانی است امری که توجه جدی سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای مدیریتی را به خود معطوف کرده است.

وی ذخیره‌گاه جنگلی را عرصه‌ای تعریف کرد که دارای درختان و درختچه‌های با ارزش ژنتیکی بالا است و به دلیل دخالت‌های انسانی و شکنندگی محیط، در معرض خطر انقراض قرار دارد از این رو برای حفظ تنوع زیستی، حفاظت از آن و جلوگیری از هرگونه دخل‌وتصرف ضروری است.

نعنایی با بیان اینکه مطلوب‌ترین روش برای حفظ گونه‌های نادر، در حال انقراض یا دارای صفات ژنتیکی برتر، حفاظت در محل اصلی و طبیعی آنهاست تصریح کرد: ذخیره‌گاه‌ها در واقع الگوهای کوچک‌شده ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره محسوب می‌شوند که در آنها گونه‌های منحصربه‌فرد، کمیاب یا در معرض انقراض به طور طبیعی روییده‌اند.

وی با اشاره به آمارهای رسمی اظهار کرد: در ایران، ۶۸ ذخیره‌گاه جنگلی به مساحت بیش از ۲۰ هزار هکتار در هفت استان و یکهزار و ۱۰۸ ذخیره‌گاه به مساحت بیش از یک میلیون هکتار در ۲۹ استان خارج از جنگل‌های شمال وجود دارد.

این پژوهشگر افزود: در استان خوزستان نیز ۵۱ ذخیره‌گاه جنگلی به مساحت حدود ۱۸ هزار و ۵۷۶ هکتار در ۱۳ شهرستان از جمله ایذه، باغملک، لالی، اندیکا، اندیمشک، گتوند، هفتگل، بهبهان، رامهرمز، ماهشهر و امیدیه پراکنده‌اند که بیشترین تمرکز آن در شهرستان‌های شمالی استان به‌ویژه ایذه مشاهده می‌شود.

وی ادامه داد: این ذخیره‌گاه‌ها میزبان درختان و گیاهان ارزشمندی مانند بنه، بادام، بلوط ایرانی، کلخونگ، محلب، زبان‌گنجشک، نارون، شیشم، کنار، ارس، زربین، زالزالک، کیکم، ارژن و پده هستند.

نعنایی خاطرنشان کرد: این گونه‌ها نه‌تنها از نظر زیبایی و تنوع طبیعی اهمیت دارند بلکه نقش مهمی در حفظ تعادل محیط‌زیست و تنوع جانوری ایفا می‌کنند همچنین برخی از این گیاهان دارای خواص دارویی و صنعتی هستند که می‌توانند برای جوامع محلی مفید باشند.

چرا حفاظت مهم است؟

این محقق با تاکید بر اهمیت حفاظت از این مناطق گفت: حفظ ذخیره‌گاه‌های جنگلی برای بقای گونه‌های نادر و در معرض خطر انقراض ضروری است بهترین روش برای حفاظت از این گونه‌ها، نگهداری آن‌ها در محیط طبیعی خود است جایی که می‌توانند به زندگی و تکامل خود ادامه دهند. این روش که به آن «حفاظت در محل اصلی» می‌گویند تضمین می‌کند که گونه‌ها در شرایط طبیعی خود رشد کنند و با تغییرات محیطی سازگار شوند.

وی افزود: حفاظت از ذخیره‌گاه‌های جنگلی نه‌تنها به حفظ گونه‌های گیاهی و جانوری کمک می‌کند بلکه نقش مهمی در پایداری اکوسیستم‌ها از طریق بهبود کیفیت هوا، حفظ منابع آب‌وخاک و مقابله با تغییرات آب‌وهوایی دارد.

نعنایی گفت: پشتیبانی از تحقیقات علمی و مطالعه فرایندهای تکامل، سازگاری و اکولوژی گونه‌ها و همچنین تامین بذر و نهال جهت احیای جنگل‌های آسیب‌دیده از دیگر اهداف حفاظت از ذخیره‌گاه‌ها است.

تهدیدات اصلی

وی با اشاره به مشکلاتی که این مناطق را تهدید می‌کند هشدار داد: فعالیت‌های انسانی مانند قطع درختان، تغییر کاربری زمین‌ها، آلودگی محیط‌زیست و بهره‌برداری غیراصولی از منابع طبیعی، خطرات جدی برای ذخیره‌گاه‌های جنگلی ایجاد کرده‌اند اگر این روند ادامه پیدا کند، بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری ارزشمند برای همیشه از بین خواهند رفت.

این پژوهشگر ادامه داد: علاوه بر این، تغییرات آب‌وهوایی، خشکسالی و آتش‌سوزی‌های جنگلی نیز از جمله تهدیدات طبیعی هستند که این مناطق را تحت‌تاثیر قرار داده‌اند برای مقابله با این چالش‌ها، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت علمی هستیم.

نقش مردم در حفاظت

وی بر مشارکت جوامع محلی در حفاظت از این مناطق تاکید کرد و گفت: مردم محلی که در اطراف ذخیره‌گاه‌های جنگلی زندگی می‌کنند نقش بسیار مهمی در حفظ این مناطق دارند آموزش و آگاهی‌بخشی به آن‌ها درباره ارزش‌های طبیعی و اقتصادی این مناطق می‌تواند به کاهش فشار بر ذخیره‌گاه‌ها کمک کند.

نعنایی افزود: برای مثال می‌توان با توسعه اکوتوریسم و ایجاد مشاغل سبز، به جوامع محلی کمک کرد تا از طریق فعالیت‌های دوستدار محیط‌زیست، درآمدزایی کنند این کار نه‌تنها به حفظ ذخیره‌گاه‌های جنگلی کمک می‌کند بلکه باعث افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت این مناطق می‌شود.

این محقق با اشاره به پیوستگی اکوسیستم‌ها خاطرنشان کرد: اکوسیستم‌ها همانند حلقه‌های یک زنجیر به هم پیوسته‌اند و زیست‌کره جهانی را تشکیل می‌دهند بنابراین نابودی یک اکوسیستم محلی می‌تواند تاثیرات نامطلوبی بر اکوسیستم‌های منطقه‌ای، ملی و حتی فرامنطقه‌ای داشته باشد.